menu

 

SERBIA POŁUDNIOWA

CPБИJA

 

Serbia to kraj o wiekowej, bogatej historii powodującej wielokrotne zmiany jej granic.
Dostępu do morza nie ma ale posiada 5 parków narodowych (Djerap, Kopaonik, Fruska Gora, Góry Tara, Góry Sara), 120 rezerwatów, 20 parków naturalnych i kilkaset obiektów natury pod ochroną. Północną część kraju (Wojewodina) stanowi płaska dolina naddunajska, która wznosi się progresywnie, część południowa znajduje się na obszarze Gór Dynarskich ze szczytami ponad 2000 m npm.

W XIII w. państwo serbskie dynastii Nemanjiczów było w wielkim rozkwicie i usiłowało przeciwstawiać się hegemonii Bizancjum. Z tego okresu pochodzi szereg zabytkowych monastyrów o ścianach pokrytych wspaniałymi, kolorowymi freskami w większości doskonale zachowanymi. Serbia posiada też średniowieczne zamki a z późniejszego okresu zabytki otomańskie. Aktualnie istnieje w kraju prawie 200 meczetów, większość w regionie Novi Pazar (historyczny Sandżak turecki).

Okres rozwoju przerwał najazd Turków i klęska Serbów pod Kosowym Polem w 1386 r.
W aktualnych granicach Serbia istnieje jako niezależne państwo po rozpadzie Jugosławii
i odłączeniu się Czarnogóry (2006) i Kosova (w 2008), stolicą kraju jest Belgrad.

Serbia graniczy od wschodu z Rumunią i Bułgarią, Węgrami na półonocy, Macedonią i Albanią na południu, Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. Ludnośćliczy 9,8 mln na pow. 88 361 km kw.
(Serbowie stanowią 83%, Węgrzy - 3,9%, Bośniacy i Albańczycy po - 1, 8% , resztę inne mniejszości).


OPISANE MIEJSCA :

Miejscowości :

Niš
Maglič
Vranjska Banja
Prijepolje

Antyczne wykopaliska :

Caričin Grad
Mediana

Monastyry :

Gradac
Mileševa
Sopočani
Studenica
Žiča

Parki i rezerwaty :

Kopaonik

 

NIŠ (NISZ)

Jedno z większych miast, leży w południowej Serbii, ma bogatą historię; w czasach rzymskich istniało pod nazwą Naissus i było kolebką trzech imperatorów. Zrujnowane i splądrowane przez Attilę w V w., podniesione z ruin przez Bizancjum, w ciągu następnych wieków zdobyte zostało przez Słowian, to oni nadali mu aktualną nazwę. Potem zajmowali je Bułgarzy, Węgrzy, Serbowie naprzemian z Bizantyjczykami. Pogodzili ich Turcy w XIV w. zawładając miastem na 400 lat zanim powrociło do Serbii na stałe w 1918 r. W 1999 r. miasto przeżyło bombardowanie przez siły NATO.

Z okresu tureckiego pochodzi rozległa twierdza wybudowana przez Turków nad rzeką Niszawą w pocz. XVIII w. wejście stanowi Brama Istambulska z typowo wschodnimi ornamentami, wewnątrz jest po lewej - dawny hamman (obecnie restauracja i kawiarnie) a po prawej - dawny arsenał (dziś sklep z pamiątkami). Dalej były meczet Bali-beya z XVI w. stanowi galerię wystawową a pod drzewami urządzono lapidarium se stellami rzymskimi z czasów antycznych.

Pozostały, rozległy obszar wewnątrz murów stanowi przyjemny, zacieniony park z alejkami, ławkami, kwiatami. Pod murami twierdzy położony jest bazar z tekstyliami a dalej hala z produktami spożywczymi i... tekstyliami.

Na wprost twierdzy za rzeką, za placem Króla Milana, przecina miasto Ulica Obrenovićeva stanowiąca pieszy deptak zabudowany mieszaniną budynków z 2 poł. XX w. z kilkoma nowoczesnymi „szklanymi domami” i „rodzynkami” starszych z XIX w. ozdobnych kamienic, środek zajmują liczne bary i kawiarnie.

Pobliska, nastrojowa uliczka Kopitareva też pełna jest barów i kawiarenek, które kryją swoimi parasolami ciekawe mury kamieniczek. W mieście zachowały się domy z XVIII-XIX w. a także w stylu art deco z początku XX w.

Na przedmieściu Niszu zachowano prawie w niezmienionej formie teren byłego nazistowskiego obozu koncentracyjnego z lat 1941-44, pierwszego w kraju.

Monumentalna statua na wzgórzu Bubanj, na pd. od miasta przedstawiająca trzy zaciśnięte pięści, poświęcona jest 10 tys. osób zamordowanych w czasie II wojny śwatowej.

Słynna Wieża Czaszek czyli Ćele Kula znajduje się w parku przy bulwarze Zorana Djindjica około 2 km od centrum, kryje ją czworoboczna kaplica. Po krwawym stłumieniu antytureckiego powstania w bitwie pod Ćegar w 1809 r. Hurszid Pasza wystawił „ku przestrodze” kwadratową wieżę z wmurowanymi w jej ściany 952 czaszkami poległych Serbów. Część z nich pozostała do dziś i robi makabryczne wrażenie.

MEDIANA to ruiny rzymskiej letniej rezydencji imperatora Konstantyna Wielkiego z I poł. IV w. znajdują się na pd - wsch od miasta przy bulwarze Cara Konstantina.

Teren wykopalisk rozciąga się daleko w głąb łąki. Odkopano wielki dziedziniec przestronnego pałacu, widoczne są bazy i trzony kolumn otaczających atrium. Pawilon w stylu rzymskim kryje basen z zachowanymi mozaikami. Te najładniejsz - boga rzek i meduzy są niestety dobrze ukryte. Meduzę można oglądać tylko na bilecie wstępu.

Na terenie są jeszcze ruiny łaźni, kilku willi, magazynów.

 

ŽIČA monastyr

Ten czerwony monastyr położony jest zaledwie 5 km od Kraljeva na rozległej równinie. Zajmuje bardzo ważną pozycję w historii Serbów. W średniowiecznu monastyr był miejscem koronacji większości królów i konsekracji biskupów. Wybudował go w latach 1208-1217 pierwszy koronowany król Serbii Stefan Nemanjić z inicjatywy swego brata Św. Sawy, który umieścił tu arcybiskupstwo. Zabudowania wokół ukończono później, w 1230 r. Pierwotną bryłę cerkwii stanowiła szeroka nawa z absydą zwieńczona masywną kopułą, wnętrze pokrywały freski.

Monastyr był spalony w poł. XIII w. i natychmiast odbudowany, potem kilkakrotnie plądrowany przez Turków, odbudowywany i rozbudowywany posiada aktualnie wygląd dość eklektyczny. Z pierwotnych fresków pozostały fragmenty, znacznie lepiej zachowane są te z pocz. XIV w.

Na otoczonym murem terenie monastycznym znajduje się jeszcze druga, mała cerkiew, kaplica, fontanna w bardzo tureckim stylu i zabudowania klasztorne.
Czerwony kolor ścian monastyru, podobny do koloru monastyrów na Górze Athos w Grecji, upamiętnia krew Chrystusa.

Monastyr jest obiektem licznych pielgrzymek i ma prestiżową pozycję dla ślubów wśród nowożeńców.

 

 

 

MAGLIČ

Masywny zamek wybudowany w XIII w. 20 km na południe od Kraljevo (186 km od Belgradu) wznosi się na wysokiej górze 150 m nad rzeką Ibar, która opływa go z trzech stron. Dostępny jest stromą ścieżką meandrującą po zboczu.

Był bardzo trudny do zdobycia, siedem jego  kwadratowych, wysokich wież łączyły mury kurtynowe, jeszcze doskonale zachowane, jedynie niektóre wieże uległy obniżeniu. Główna brama wejściowa znajduje się od strony przeciwnej rzece. Zamek ma wydłużony szeroki dziedziniec, trzy wysokie ocalałe wieże i dwa razy wyższy donżon. Wprawdzie wśród zrujnowanych zabudowań wewnętrznych trudno rozpoznać gdzie był pałac a gdzie cerkiew ale całość stanowi zachwycający, romantyczny zespół.

Drewniane, nowe schody i podesty z barierkami pozwalają obejść mury i podziwiać panoramę okolicy przez dawne otwory strzelnicze.
   

GRADAC monastyr

Monastyr położony jest  w lesie na zboczu malowniczych gór Golja 10 km na zachód od szosy Ušće–Raška. Został ufundowany w 1275 r. przez żonę króla Stefana Uroša I, Helenę z francuskiego rodu d’Anjou.

Stanowi typowy przykład romańsko-gotyckiej architektury sakralnej z ostrołukowymi archiwoltami w portalach, arkaturowymi fryzami, widocznymi żebrami sklepień ale z domieszką serbskiego stylu „szkoły raszka”. Bielejąca z dala na polanie cerkiew posiada jedną nawę z dwoma kaplicami zakończoną absydą z absydiolkami mieszczącą ikonostas, nakryta jest zgrabną kopułą. Kamienny, oryginalny XIII-wieczny ikonostas jest bardzo skromny i zawiera zaledwie kilka ikon.

Po bitwie pod Kosovem (1389) monastyr został opuszczony, ołowiany dach cerkiewny zerwali Turcy a wpływy górskiego klimatu zniszczyły większość fresków. Dziś odbudowany, zadaszony zachował kilka fragmentów freskow i malowidła w geometryczne wzory na żebrach sklepienia.

Powyżej na zboczu wybudowano w XIII w. małą kaplicę św.Mikołaja.

Królowa Helena zmarła w 1314 r. jako mniszka w klasztorze w Szkodrze i pochowano ją w Gradacu w marmurowym grobowcu.

W klasztorze mieszkają siostry zajmując się malowaniem ikon, tkactwem i haftem na jedwabiu i produkcją ozdobnych opakowań na prezenty .

 

Pachnąca dolina

Pewnego dnia król Uroš miał spotkać w dolinie rzeki Ibar francuską księżniczkę Helenę d’Anjou, swoją przyszłą żonę i królową Serbii. Aby wyrazić eleganckim gestem swoja miłość i upszyjemnić jej pierwsze dni pobytu w obcym otoczeniu król postanowił posłużyć się „mową kwiatów”. Tysiące krzewów pachnącego bzu o kwiatach białych, różowych i niebieskich posadzono w dolinie Ibaru na długosci 100 km.
Helena przeżyła ponad pół wieku w Serbii i dała królowi dwóch synów – Dragutina i Milutina a zostając wdową przybrała szaty mniszki. Pochowana jest w monastyrze Gradac, który sama ufundowała.


Na pamiatkę romantycznego gestu króla i wspomnienie mądrej i dobrej królowej nowe krzewy bzu zostały posadzone z inicjatywy potomka rodu Anjou. Akcję podjęli mieszkańcy i co roku na wiosnę sadzą młode drzewka bzowe.
W kwietniu w „Jorgovanej Dolinie” od Raszki przez Uszcie aż do Kraljeva roznosi się jak dawniej odurzający zapach bzu, od którego nadano jej tę nazwę .
W maju organizowany jest w Gradacu coroczny festiwal ku pamięci królowej Heleny z turniejem rycerskim i licznymi zawodami w praktykowaniu starych rzemiosł.

 

Dlaczego „ŽIČA” ?

Pewnej nocy pokazała się na niebie złota nić błyskawicy, która spadła dokładnie w to miejsce gdzie właśnie wybudowano monastyr.  Król Stefan uznał to za sygnał boski akceptujący i konsakrujący to miejsce. Odtąd monastyr nosi nazwę „žiča” co oznacza: przewód.

 

KOPAONIK

Pasmo górskie, jedno z najwyższych, ciągnące się z płn-zach na pd-wsch wzdłuż rzeki Ibar na południu kraju, znaczna jego część znajduje się w Kosovie. Północna partia gór z najwyższym szczytem Pančićev vrah 2017 m.npm objęta jest parkiem narodowym. Pokrywa je wiekowy las bukowo – iglasty dający schronienie różnym gatunkom dużych ssaków i licznym ptakom.

Szczytowa, rozległa polana Suvo Rudište położona na wysokości 1700 m npm mieści najbardziej popularny w kraju ośrodek sportów zimowych; są tu wielkie hotele, pensjonaty, parkingi a wokół 22 wyciągi narciarskie dla 44 tras zjazdowych a także stąd rozchodzą się liczne szlaki dla wycieczek pieszych i rowerowych.

Jest też poczta, bank, posterunek policji i ratownictwa górskiego, supermarkiet i parę sklepów ale nie ma żadnej tradycyjnej wsi góralskiej zamieszkałej przez tubulców przez cały rok.

Ośrodek powstał na przełomie lat 70 - 80 według ówczesnej koncepcji i architektury. Obecnie buduje się nowe hotele o dość oryginalnym wyglądzie.
   

STUDENICA monastyr

Marmurowy monastyr znajduje się 40 km na południe od Kraljevo, jest najważniejszym w Serbii, w średniowieczu był centrum kulturalnym kraju i przebywało w nim około 200 mnichów na raz. Kościół ufundował w 1190 r. Stefan Nemanja. Stanowił miejsce pochówków królewskich: pierwszego koronowanego króla serbskiego Stefana I Nemanjića i jego syna. Rastko, brat królewski (Św.Sawa) spędził w monastyrze 7 lat, jako archimandryt.

Następni królowie rozbudowali kościół dodając nartex w 1235 r. i wznieśli kolejne budowle. Monastyr plądrowali kilkakrotnie Turcy a w XVII w. część uległa zniszczeniu na skutek trzęsienia ziemi i pożaru.

Obecnie jest odbudowany i odzyskał swój dawny splendor a odrestaurowane freski zadziwiają artyzmem i realizmem przedstawianych postaci i wysokim poziomem umiętności malarskich ich twórców.

Zwarta bryła jednonawowej cerkwi z transeptem zakończona jest absydą, pokryta płytami z białego i szarego marmuru i zwieńczona kopułą na wysokim bębnie.

Monumentalny głowny portal poprzedzony narteksem i dekoracyjnie rzeźbione obramowania okien wykonane są z dużą finezją i reprezentują fantazyjne zwierzęta i ornamenty roślinne. Absyda mieści wysoki, artystycznie cyzelowany i bogato złocony ikonostas.

Niegdyś freski pokrywały wszystkie ściany i kopułę. Najcenniejsze pochodzą z XIII i XIV w. Reprezentują świetych ortodoksyjnych a także członków rodziny królewskiej Nemanjić. Największą wartość artystyczną ma scena Ukrzyżowania na tle wieczornego nieba namalowana  na wprost ołtarza i zajmująca całą ścianę.

Cały zespół monastyczny otoczony jest murem obronnym z dwoma bramami, który obejmuje oprócz głównej cerkwi Bogurodzicy, drugą mniejszą „królewską” z pocz. XIV w. fundacji króla Milutina, mały kościółek św.Mikołaja z freskami z XIII w.; rozliczne zabudowania klasztorne z dawnym refektarzem i wysoką dzwonnicą.

Dla potrzeb pielgrzymów mnisi prowadzą hotel i motel.

Monastyr wpisany jest na listę zabytków Unesco.

 

Okaleczone freski

Prawie wszystkie freski noszą liczne ślady obtłukiwania młotkiem ponieważ w 1846 r. zdecydowano stare, szczerniałe malowidła pokryć nowymi. Wytłuczone dziury miały ułatwić przyczepność podkładu z nowymi freskami.

Teraz trwa restauracja tych starych, pięknych, najcenniejszych fresków. Tylko wielka scena Ukrzyżowania znajdująca się na wprost ołtarza pozostała nienaruszona, ponieważ ma złocenia i ciemno-niebieskie tło z bardzo kosztownej farby i zachowano je jako cenny „skarb”.

   

CARIČIN GRAD

Pod tą nazwą kryją się ruiny bizantyjskiego miasta Justiniana Prima. Teren wykopalisk znajduje się 60 km  na pd-wsch od Niszu i 7 km od miasteczka Lebane. Miasto ufundował imperator Justinian w 530 r. z przeznaczniem na siedzibę arcybiskupstwa czyli ośrodka ówczesnej władzy i administracji.

Instytucje publiczne; wielka bazylika biskupia, duże baptysterium, obszerny pałac biskupa i budynek konsylium mieściły się na wzgórzu otoczonym murami obronnymiz 2 wieżami i 4 basztami. Poniżej wytyczono wielki plac miejski z gwiaździście rozchodzącymi się ulicami i budynkami urzędowymi.

W rozciągniętym niżej na zboczu dolnym mieście otoczonym rownież prostokątem murów z zachowanymi bramami, wzniesiono 9 cerkwi, fontanny miejskie, łaźnie, działały liczne zakłady rzemieślnicze, w tym pracownia znana z produkcji szkła do ówczesnych serbskich mozaik.

Wodę doprowadzano akweduktem.

Z tego wspaniałego, bogatego miasta po przemarszu Awarów w 615 r. pozostały tylko ruiny.

Z jego niespełna stuletniej historiii zachował się dość czytelny plan ulic i wielkiego placu, brama miejska, pod której łukiem można przechodzić podziwiając jej monumentalność, obszerne termy z wyraźnie widocznym systemem teplarium, przyziemia wielu kościołów i liczne fragmenty obwodu obwarowań miejskich.

Ruiny zajmują ogromny teren, budowle biskupie zachowały się lepiej choć nieliczne są tu stojące komumny ale wokół wszędzie widać niskie mury z kamieni i czerwonych, płaskich cegieł, miejscami ze śladami betonowych, nietety, konserwacji. Małe lapidarium z eksponatami kamieniarskimi znajduje się koło domku strażnika.

Drogę od Lebane do Cariczin Grad znaczą małe drogowskazy i kółka czerwonbiałego szlaku, na odkrywce są tablice doskonale objaśniające każdy obiekt, po serbsku i angielsku.

   

VRANJSKA BANJA

To stare, słynne uzdrowisko termalne położone 100 km na południe od Niszu niedaleko Vranje. Zabytkowy budynek łaźni, otynkowany na zielono i żółto jest stale czynny. Tu leczy się reumatyzm i przewlekłe choroby skóry. Bywał tu car Piotr I Serbski cierpiący na reumatyzm, można zwiedzać jego prywatną łazienkę, bardziej luksusową w kolorze i wystroju niż zwykle kabiny.

Wszystkie łazienki mają kafelkowe baseny i dwie rury z kranami: jedną ze źródlaną wodą o temperaturze 110 stopni i drugą z tę samą wodą ale już schłodzoną. Różne sale z aparaturą służą do zabiegów specjalnych.
Stary basen zaniedbany i zapuszczony w minionym ustroju czeka na remont.

We Vranjskiej Banji jest też dziwna, gruba wieża zegarowa z tarasem kawiarni, cerkiew na wzgórzu, powyżej strzelisty pomnik z czerwoną gwiazdą, skąd roztacza się ładny widok na dolinę rzeki. Olbrzymi, wielopoziomowy, betonowy gmach hotelu z lat 80-tych, przypominający bunkier, nigdy nie został ukończony.

 

 

Szczyty Kopaonika:

-Pančićev Vrh (2 016 m)
-Gobelja (1 934 m)
-Karman Vučak (1 936 m)
-Suvo Rudište (1 976 m)
-Oštro Koplje (1 789 m)
-Šatorica (1 750 m)
-Veliki Čir (1 369 m)

Trasy piesze:

-1 - Borcane–Bojasinska reka–Mosnica
Długość trasy : 21,15 km, różnica wysokości : od 952 m do 1754 m (podejście 876 m, zejście 847 m); czas przejścia: 8 godz 25 min; poziom trudności średni

-2 - Zuta Prla–Satorice–Borcane
Długość trasy : 17,20 km, różnica wysokości : od 562 m do 1355 m (podejście 337 m, zejście 829 m); czas przejścia: 6 godz 35 min; poziom trudności średni

SOPOĆANI monastyr

Wysoki mur na wzgórzu okala teren monastyczny 15 km na zachód od Novi Pazar. Środek zajmuje cerkiew ufundowana w 1260 r. przez króla Stefana Urosza I. Niewielka początkowo, jak widać na fresku (król trzymający makietę) cerkiew z jedną, wydłużoną nawą, małym transeptem, dwoma kaplicami, okrągłą wieżyczką i zakończona absydą została przedłużona przez króla Dušana, który dobudował prawie w sto lat później nartex z podcieniami i kwadratową, wysoką wieżę - dzwonnicę i nadal cerkwii formę bazyliki.

Turcy kilkakrotnie grabili monastyr aż w XVII w. zabrali ołowiany dach z kościoła i podłożyli ogień. Mnisi uratowali się ucieczką zabierając relikwie ale monastyr pozostał niezamieszkały przez ponad 200 lat. Odbudowa nastąpiła dopiero w XX w.

Freski namalowane w 2 poł. XIII w. odznaczają się oryginalną kompozycją barw, przedstawieniem  postaci w harmonijnych i elaganckich pozach. Zadziwiają realizmem wyrazu ich twarzy i spojrzeń. Najważniejszy, doskonale zachowany fresk znajduje się na wprost ikonostasu i przedstawia Zaśnięcie Matki Boskiej. Uznano go za najpiękniejszy pośród średniowiecznych fresków w Serbii. Te w narteksie są późniejsze, z poł. XIV w. i wyraźnie różnią sie stylem.
W monastyrze są groby króla Urosza, jego matki Anny, członków i przyjaciół rodu królewskiego.

Przyległe do murów zabudowania klasztorne znajdują się częściowo w ruinie ale i w trakcie odbudowy.
Monastyr jest wpisany na listę spuścizny światowej Unesco.

 

PRIJEPOLJE

Miasteczko znajduje się na pd-zach centralnej Serbii blisko granicy z Czarnogórą u podnóża gór Zlatar przy ujściu Miloszewki do Limu.

W XV w. znalazło się w tureckim regionie administracyjnym Sandżak i nosi wyraźne ślady islamizacji, dzisiaj także żyjąc w cieniu meczetów. W starszej części miasta na prawym brzegu Limu znajduje się meczet Ibrahima Paszy z 1572 r. otoczony cmentarzykiem z wiekowymi nagrobkami.

W parku wysoka wieża zegarowa Sahat Kula z XVIII w. posiada dwie tarcze z cyframi rzymskimi a dwie z liczbami arabskimi. Według tradycji mechanizm zegara skonstruował majster Kurtovic, którego potomkowie żyją stale w Prijepolje. Zegar działa do dziś.

   

MILEŠEVA monastyr

Jeden z ważniejszych pośród monastyrów, Mileszeva położony jest 8 km na wschód od Prijepolje. Szeroka szosa prowadzi z miasta do tego obiektu licznych pielgrzymek. Biały mur z przysadzistą wieżą–dzwonnicą okala zespół klasztorny. Centralne miejsce zajmuje kościół ufundowany w 1234 r. przez króla Vladislava. Zbudowano go w lokalnym stylu architektury „szkoły raszka” spietrzając bryły geometryczne; posiadał bardzo wysoką nawę zakończona absydą z dwoma absydiolkami, krótki transept, okrągłą wieżę i dwie kaplice. Kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i rabunkom przez tureckich najeźdźców. Po ostatniej przebudowie w XIX w. zmienił nieco formę po dodaniu drugiej wieży nad narteksem.

Skromny portal prowadzi do wnętrza będącego mauzoleum rodziny Nemanjić z nagrobkami króla Vladislava i jego wuja Rastko (mnicha Św. Sava). Ściany pokrywaja freski o scenach religijnych a także przedstawienia rodziny królewskiej. Wszystkie postacie o naturalnej wielkości namalowano z wielkim realizmem w gestach i rysach twarzy.

Po południowej stronie nawy w górze znajduje się słynny fresk z „białym Aniołem”, który przysiadł na grobie Chrystusa. Z późniejszych 16-wiecznych fresków zachowały się tylko te za ikonostasem i na kopule.

Piętrowe, długie budynki klasztorne wokół kościoła są obecnie odnowione, pobielone i toną w pelargoniach. Na dziedzińcu stoi wielka spiżowa płyta z plastyczną prezentacją anioła.

Na wprost monastyru gościnna oberża zaspakaja te mniej duchowe potrzeby pielgrzymów i turystów.